براى خود پيدا كرد . پس از شيخ فرد شاخصى كه طرفدار سرسخت اصالت ماهيت بوده و شديدا از آن دفاع كرده ، مرحوم محقّق داماد « 1 » استاد صدر المتألهين است . مرحوم محقّق داماد در اصالت ماهيت از شيخ اشراق متصلبتر بوده است . زيرا شيخ « نفوس ثانوى » و « عقول مجرّد قدسى » را وجودات بسيطه بلا ماهيت مىداند ، « 2 » ولى مرحوم محقّق داماد در تمام مراتب جز واجب الوجود ، ماهيت را اصيل دانسته و فقط در واجب الوجود ، وجود را اصيل شمرده و او را موجود بلا ماهيت معرفى نموده است « 3 » . برخى گامى فراتر نهاده و حتى در خدا ، فرضيهء ماهيت مجهولة الهوية را مطرح كرده‌اند . « 4 » از هواداران نظريه اصالت ماهيت ، سيد صدر الدين معروف به

--> ( 1 ) . سيد محمد باقر استرآبادى كه سبط مرحوم محقّق كركى است ، از اعاظم علماى اماميه و حكماى اسلام در قرن يازده هجرى بوده و در دقت‌نظر و احاطه به مسائل عقلى از نوادر دوران مىباشد ، وى در سنهء 1040 ق بدرود زندگى گفته است . مرحوم صدر المتألهين از وى در كتاب‌هاى خود به عظمت نام مىبرد ، چنان‌كه مىفرمايد : اخبرني سيدي و سندي و أستادي و استنادي في المعالم الدينية و العلوم الإلهية و المعارف الحقّة و الأصول اليقينية ، السيّد الأجل الأنور ، العالم المقدّس الأطهر ، الحكيم الإلهي و الفقيه الربّاني ، سيّد عصره و صفوة دهره الأمير الكبير و البدر المنير ، علّامة الزمان و أعجوبة الدوران المسمّى ب « محمّد باقر » الملّقب ب « الداماد المحسنى » - قدّس اللّه عقله بالنور الربّاني - عن استاذه أو خاله المكرّم الشيخ عبد العالي . ( 2 ) . التلويحات ، به نقل اسفار ، ج 1 ، ص 43 : « النفس و ما فوقها من المفارقات انّيات صرفة و وجودات محضة » . ( 3 ) . شرح منظومه ، ص 47 . ( 4 ) . خطيب رازى در كتب كلامى خود و شرح اشارات ، نمط چهارم ، اشاره هشتم .